الشيخ الطبرسي ( مترجم : عابدي )

216

الآداب الدينية للخزانة المعينية ( عربي - فارسي )

روايات و دعاها است و در هر كتاب ديگرى كه نقل شده باشد در واقع مصدر آنها اين كتاب مىباشد . وعلت توجه فراوان علما در طول تاريخ به اين كتاب در همين نكته است . نكته ديگر آنكه كتاب « مكارم الأخلاق » تتمه وتكملهء بر كتاب « الآداب الدينية » بشمار مىرود ، آن گونه كه علامه آقا بزرگ تهرانى فرموده است : « فرزند طبرسى ، شيخ حسن بن فضل در كتاب « مكارم الأخلاق » خود ، تحت تأثير كتاب پدر بوده است وعلامه مجلسى نيز در مقدمه « بحار الانوار » به اين نكته تصريح نموده است ، بنا بر اين « مكارم الأخلاق » در واقع به عنوان تكمله كتاب « الآداب الدينية » نوشته شده وكتاب « مشكاة الأنوار » تأليف فرزند صاحب « مكارم الأخلاق » نيز تتمه كتاب « مكارم الأخلاق » است و خود أو نيز در مقدمه « مشكاة الأنوار » به اين مطلب تصريح كرده است » . ما قبلا تفاوتهاى اخلاق وآداب را بيان كرديم ، اما از سبك و روش طبرسى و فرزند أو معلوم مىشود كه آنان بين اخلاق وآداب ديني تفاوتى قائل نبوده وآداب را همان اخلاق مىدانسته اند ، مخصوصا وقتى به اسم كتاب « مكارم الأخلاق » ومحتواى آن كه فقط آداب ديني است توجه شود ، كه همان چيزى را كه طبرسى آداب ناميده ، فرزنداش آن را اخلاق مىداند . پس نزد طبرسى اخلاق وآداب دو نام از براي يك چيز مىباشد ، و اين سخن بعيد نيز نيست . گر چه بهتر آن است كه گفته شود هر كدام از نفس ( روح ) و بدن بر يك ديگر تأثير وتأثر متقابل ومتعاكس دارند ، وشارع مقدس تأكيد فراوانى بر آداب مربوط به بدن داشته است زيرا اصلاح ظاهر انسان نشان دهنده اصلاح باطن است مخصوصا اگر صلاح ظاهر ، يك حالت ثابت ودائمى باشد ، در اين صورت